Làng Phùng từ thời xưa là một làng lớn về diện tích và dân cư, lại là nơi có vị trí thiên nhiên đẹp với nhiều cây cổ thụ, nơi có nhiều công trình tín ngưỡng có giá trị như đình, chùa, nghè, miếu, phủ, văn chỉ, võ chỉ... Các lễ hội dân gian và trò chơi dân gian truyền thống tạo nên những giá trị văn hoá truyền thống đặc sắc của một vùng đất.
Sách
“Quốc triều hương khoa lục”
và “
Danh sĩ Thanh Hoá và việc học thời xưa
” NXB Thanh Hoá của nhóm tác giả (Trần Văn Thịnh, Trịnh Mạnh, Lê Bá Chức, Nguyễn Thê Long) đều thống nhất chép: Nguyễn Dục sinh năm 1455, không rõ năm mất, quê ở làng Phùng Cầu - xã Thiệu Thịnh, huyện Thiệu Hoá, tỉnh Thanh Hoá. Ông đỗ tiến sĩ khoa Canh Tuất (1490) đời vua Lê Thanh Tông năm 25 tuổi, làm quan đến chức Tự Khanh, một chức quan đứng đầu Lục Tự - Tự Khanh, coi xét những việc không thuộc trách nhiệm của lục bộ trong triều đình.
Theo gia phả họ Nguyễn làng Phùng Cầu được soạn vào năm Cảnh Hưng thứ 36 (1775) do người cháu trong dòng họ là Nguyễn Doãn Tiến phụng soạn và ghi chép, đến niên hiệu Bảo Đại thứ 14 (1940), Nguyễn Doãn Ninh sao lại, trong
Lời thuyết tự cho gia phả
cho biết: Cụ tổ của dòng họ ta vốn là dòng khoa giáp, theo sự tra khảo trong sách
Đăng khoa lục
thì biết được cụ đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa Canh Tuất thời Hồng Đức thứ 21. Cụ tên là Nguyễn Cự, tên tự là Tất Dục, tên Thụy là Phúc Đạt, không rõ tên huý là gì. Cụ làm quan đến chức Tự Khanh. Dòng dõi tông phái của gia tộc ta hiện nay vẫn được Văn hội của bản thôn tế tự. Tiên hiền của dòng họ ta là quan đại khoa, khai khoa họ Nguyễn.
Sau khi mãn quan, cụ về an trí ở quê và mất tại đó. Con cháu trong họ lấy ngày 15 tháng Giêng làm đại lễ để con cháu trong dòng họ tưởng nhớ ghi ơn cụ. Sau khi cụ mất được nhân dân trong làng tôn làm bậc tiên hiền và lập thêm miếu thờ Nguyễn Dục tại gốc đa đầu làng để con cháu trong các dòng họ làng Phùng Cầu dâng lễ thắp hương theo tục lệ của làng mong cầu xin cụ phù hộ việc thi cử đỗ đạt của con em trong làng.
Riêng tên tuổi của cụ Nguyễn Dục ngoài việc được ghi trong các sách ngày xưa thì ông cũng được ghi danh trên bảng vàng của văn bia Văn miếu Quốc Tử Giám Hà Nội. Về những đóng góp của Nguyễn Dục khi ông còn làm quan ở triều đình, cho đến những văn từ do cụ soạn thảo còn phải mất nhiều công sức tìm tòi thì mới có thể tìm ra ẩn số, nhưng những cống hiến của Tiến sĩ Nguyễn Dục đối với lịch sử dân tộc thì đã được ghi nhận và khẳng định. Ông là danh nhân của đất nước, của xứ Thanh và quê hương Phùng Cầu.
Nhà thờ cụ Nguyễn Dục có quy mô nhỏ, nhưng đây lại là nơi thờ một danh nhân lịch sử, một nhà khoa bảng được ghi vào sử sách quốc gia. Vì vậy, giá trị lớn nhất của khu di tích chính là mảnh đất đã sinh ra ông và ông đã làm rạng danh cho quê hương về một tấm gương tự học lớn lao. Noi gương Tiến sĩ Nguyễn Dục, con cháu ông sau này nhiều người đỗ đạt, làm quan và có những cống hiến cho quê hương đất nước.
Hiện nay, ở làng Phùng Cầu, ngoài ngôi nhà thờ thì khu mộ của Tiến sĩ Nguyễn Dục ở phần đất Lũng Mái còn có một tấm bia mộ do một người cháu ngoại là Nguyễn Quốc Giảng cung tiến dựng dưới thời vua Tự Đức, ghi tên tuổi, huý hiệu, hơn một lần nữa lưu danh công đức của cụ.
Nhà thờ tiến sĩ Nguyễn Dục là một di tích có giá trị về nhiều phương diện, về giáo dục truyền thống khoa cử, về lịch sử vùng đất cũng như các truyền thống văn hoá giúp chúng ta hiểu biết kỹ hơn, chính xác hơn, cụ thể hơn về thân thế sự nghiệp của tiến sĩ Nguyễn Dục - một con người có công với làng, với nước rất đáng được ngợi ca và ghi nhận./.
(Trích nguồn: Lý lịch di tích lịch sử - văn hóa nhà thờ Nguyễn Dục, xã Thiệu Thịnh, huyện Thiệu Hoá)